Geschiedenis van het Vredespaleis Den Haag: Hoe het paleis werd gebouwd
Stel je voor: je fietst door Den Haag, de zon schijnt en je ziet die ene toren boven de bomen uitsteken. Het Vredespaleis.
Het ziet er majestueus uit, maar hoe is dit iconische gebouw eigenlijk ontstaan? In dit artikel neem ik je mee terug in de tijd.
We gaan stap voor stap bekijken hoe het paleis werd gebouwd, van de allereerste ideeën tot het moment dat de eerste steen werd gelegd. We doen dit alsof we samen aan tafel zitten, met een bak koffie erbij. Makkelijk te begrijpen, zonder ingewikkelde termen. Klaar? Laten we beginnen.
Stap 1: De basis – Het idee en het geld (1900-1907)
Elk groot bouwwerk begint met een droom. In dit geval was het Andrew Carnegie, de Schotse-Amerikaanse staalmagnaat, die wilde bijdragen aan vrede.
Hij had één voorwaarde: Den Haag moest de plek worden. Waarom? Omdat hier al het Permanent Hof van Arbitrage zat. Carnegie doneerde een enorm bedrag: 1,5 miljoen dollar. In geld van nu is dat ongeveer €45 miljoen.
Dat was genoeg voor een flink gebouw. Maar geld alleen is niet genoeg.
Je hebt ook grond nodig. De gemeente Den Haag, en dan specifiek het gebied rondom het Zorgvliet, was de ideale locatie.
Het was rustig, groen en makkelijk bereikbaar vanuit de stad. De stad Den Haag gaf de grond cadeau. Dat was een slimme zet, want het Vredespaleis trok direct internationale aandacht.
Dit was de start van alles. Een veelgemaakte fout bij dit soort projecten is het niet regelen van de financiering op de lange termijn.
Carnegie regelde niet alleen de bouw, maar zorgde ook voor een fonds voor onderhoud. Een slimme zet. Zonder dat fonds had het paleis nu misschien wel gesloten moeten worden vanwege geldgebrek. Wij in Den Haag weten hoe duur onderhoud aan oude gebouwen kan zijn, kijk maar naar de renovaties in de Schilderswijk.
Stap 2: De architect en het ontwerp – Een wedstrijd
Nu het geld en de grond geregeld waren, was er een bouwmeester nodig.
Er werd een internationale wedstrijd uitgeschreven. Veel architecten deden mee, maar de keuze viel op de Fransman Louis M. Cordonnier. Zijn ontwerp was klassiek, statig en paste perfect bij de functie van een vredespaleis. Hij bedacht een gebouw dat eruitzag als een kasteel, maar dan modern en functioneel.
Het ontwerp was enorm. Het paleis kreeg een oppervlakte van ongeveer 9.000 vierkante meter.
Dat is vergelijkbaar met een flink voetbalveld. Cordonnier wilde materialen gebruiken die duurzaam waren en luxe uitstraalden.
Hij koos voor beton als basis (dat was toen heel modern) en bedekte dat met prachtig natuursteen. Denk aan graniet uit Zweden en marmer uit Italië. Dat zorgde voor een uitstraling die meteen indruk maakte.
Veel architecten maakten de fout te kiezen voor te veel details. Cordonnier hield het overzichtelijk.
Hij zorgde voor symmetrie. De toren in het midden, de vleugels links en rechts. Het was logisch. Hij hield rekening met de windrichting (de heersende wind komt uit het westen) en de zon.
Zo werden de kamers op de begane grond optimaal belicht. Dit zie je nu nog steeds als je in de grote zaal staat.
Stap 3: De bouw – Van grondwerk tot dak
In 1907 begon de daadwerkelijke bouw. Eerst moest de grond worden voorbereid.
De locatie was weiland, dus er moesten heipalen de grond in. Er werden meer dan 1.000 palen de grond in geslagen, tot wel 14 meter diep.
Dit was nodig omdat het gebouw zo zwaar zou worden met al dat natuursteen. De fundering is de basis van alles; zonder goede palen zakt elk gebouw weg. Daarna kwam de metselwerk. Dit was precisiewerk. De bakstenen werden speciaal voor het paleis gemaakt.
Ze waren iets dikker dan normaal, om de isolatie te verbeteren. In Den Haag hebben we veel last van vocht en wind, dus goede isolatie was cruciaal.
De metselaars werkten in ploegen van vier. Eén voor het uitzetten van de lijnen, twee voor het metselen en één voor het aanvoeren van materiaal. Veel bouwprojecten lopen vertraging op door slecht weer.
In Den Haag regent het vaak. De bouwers hadden hier rekening mee gehouden.
Ze bouwden enorme steigers met zeilen. Dit zorgde ervoor dat ze ook bij regen door konden werken.
Het duurde ongeveer 3 jaar voordat de muren stonden. Een veelgemaakte fout is het niet controleren van de waterpas. Bij het Vredespaleis controleerde elke metselaar elke 10 centimeter de waterpas. Dit resulteerde in muren die perfect waterpas waren, tot op de millimeter nauwkeurig.
Stap 4: De details – Natuursteen, ramen en het dak
Toen de muren stonden, begon het echte werk: de afwerking. Het Vredespaleis is bekleed met natuursteen.
Er werd graniet uit Zweden gebruikt voor de gevel. Dit steen is extreem hard en gaat wel 100 jaar mee.
Maar het is zwaar. Hijskranen waren destijds nog primitief. Er werden speciale hijsinstallaties gebouwd die de stenen platen van 500 kilo tot op de derde verdieping konden takelen. Een secuur klusje.
De ramen en deuren werden gemaakt van eikenhout. Dit hout is sterk en rot niet snel. In Den Haag hebben we veel last van de zeewind, die zout bevat. Eikenhout kan daar goed tegen.
De glas-in-loodramen waren een uitdaging. Er werden meer dan 500 ramen geplaatst.
Elk raam woog ongeveer 30 kilo. De glaszetters moesten enorm oppassen dat ze het glas niet braken.
Sommige ramen waren wel 2 meter hoog. Veel bouwprojecten vergeten de dakconstructie. Het dak van het Vredespaleis is gemaakt van staal en beton, bedekt met koper.
Het koper zorgt voor een prachtige groene kleur na verloop van tijd (patina).
Dit beschermt het dak tegen roest. De constructie moest sterk genoeg zijn om de zwaarte van het koper te dragen. De dakpannen werden één voor één vastgeschroefd. Dit duurde maanden.
Een veelgemaakte fout is het niet verwerken van isolatie. Bij het Vredespaleis zat er 10 centimeter kurk tussen de lagen. Dat zorgt voor warmte in de winter en koelte in de zomer.
Stap 5: De inrichting en de opening – Van gebouw naar paleis
De buitenkant was af, maar de binnenkant moest ook nog ingericht worden.
De grote zaal, de zittingzaal, was het hart van het gebouw. Hier werden de stoelen geplaatst. Er staan 24 stoelen voor de rechters, gemaakt van mahoniehout.
Het plafond is 12 meter hoog. De akoestiek was een uitdaging.
Een ruimte van 12 meter hoog kan hol klinken. Daarom werden er speciale houten panelen geplaatst die het geluid absorberen.
Er werden kunstwerken geplaatst. Schilderijen en beelden die vrede symboliseren. Denk aan beelden van duiven en olijftakken. De vloeren werden bedekt met marmer uit België.
Dit marmer is wit met grijze aders. Het schoonmaken van zo'n vloer is een klus.
Er werden speciale middelen gebruikt om het marmer te beschermen tegen vuil. Dit gebeurde nog met natuurlijke was, niet met chemische middelen. In 1913 was het zover.
Het paleis werd geopend tijdens een grote ceremonie. Tegenwoordig kun je zelf het koninklijk paleis bezoeken en de pracht van dichtbij bewonderen.
Koning Willem III was erbij (hoewel hij kort daarna overleed). Duizenden mensen kwamen kijken. De bouw had ongeveer 6 jaar geduurd. De totale kosten?
Die vielen mee, dankzij de donatie van Carnegie. Het bleef binnen het budget.
Een prestatie van formaat, zeker voor die tijd.
Veelgestelde vragen en valkuilen
Het bouwen van zo’n paleis gaat niet zonder slag of stoot. Hieronder bespreek ik veelgemaakte fouten en hoe die zijn voorkomen.
- Verkeerde materialen: Sommige bouwers wilden goedkope bakstenen gebruiken. Dat is een fout. Goedkoop is duurkoop. De keuze voor hardsteen en graniet was essentieel voor de levensduur.
- Te snel bouwen: Door de druk om klaar te zijn, wilden sommige aannemers snelle bouwen. Dit leidt tot fouten. De bouwmeester hield vast aan het schema: 1 meter muur per week.
- Verkeerde isolatie: In die tijd was isolatie niet verplicht. Toch is het slim om het te doen. Het Vredespaleis had kurk isolatie, wat nu nog steeds werkt.
- Parkeren: Tijdens de bouw was er geen parkeerplaats voor werknemers. Ze moesten fietsen of lopen. Nu, als je het paleis bezoekt, kun je het beste parkeren bij Parkeren Den Haag Centrum of gebruik maken van de tram. Parkeren in de wijk Zorgvliet is beperkt en vaak betaald.
Een andere valkuil is de communicatie met de gemeente. De bouwvergunning moest goedgekeurd worden.
In Den Haag gaat dat niet altijd snel. De architect moest meerdere keren langs het stadhuis. Tip: als je zelf iets wilt bouwen in Den Haag, zorg dan dat je alle papieren op orde hebt voordat je begint. Dat bespaart maanden wachten.
Verificatie-checklist
Wil je zeker weten dat je de geschiedenis van het Vredespaleis goed begrijpt of wil je liever de indrukwekkende kunstcollectie van Paleis Lange Voorhout bewonderen?
- Financiering: Weet je dat Andrew Carnegie 1,5 miljoen dollar doneerde?
- Architect: Weet je dat Louis M. Cordonnier de ontwerper was?
- Locatie: Weet je dat het paleis in de wijk Zorgvliet staat?
- Materialen: Weet je dat er Zweeds graniet en Italiaans marmer is gebruikt?
- Bouwtijd: Weet je dat de bouw duurde van 1907 tot 1913?
- Parkeren: Weet je dat parkeren in de buurt lastig is en je beter gebruik kunt maken van het OV of Parkeren Den Haag Centrum?
Vink deze punten af. Zo weet je zeker dat je niets bent vergeten.
Als je al deze punten kunt afvinken, ben je een echte expert over het Vredespaleis. Je kunt nu met kennis van zaken het paleis bezoeken. Of je nu in de Schilderswijk woont of in Scheveningen, dit stukje geschiedenis is voor iedereen in Den Haag. Naast dit monument kun je ook de geschiedenis van Paleis Noordeinde ontdekken; beide iconen zijn gebouwd met precisie en toewijding.